Leuven is één van honderd Europese steden die beloofd hebben versneld klimaatneutraal te worden. Om deze ambitie waar te maken is actie op verschillende terreinen nodig: gebouwen renoveren, duurzame warmte uitrollen, circulair ondernemen versterken. Vaak botsen projecten echter op een gemeenschappelijke drempel: financiering. Er is geld (pensioenfondsen, verzekeraars, banken en impactinvesteerders willen investeren) en er zijn projecten die klaarstaan om uitgevoerd te worden. Alleen vinden ze elkaar niet altijd. Niet omdat er te weinig kapitaal is, maar omdat het niet terechtkomt waar het de grootste klimaatimpact kan maken. Het Leuvens Klimaatfonds is een brug tussen deze twee: één financieringsstructuur die publieke en private middelen samenbrengt met projecten die moeilijk de nodige financiering vinden. Leuven 2030 en de stad Leuven bouwen sinds 2023 samen met partners aan het fonds. Met bijna 860.000 euro aan Europese steun gaat dat werk nu een belangrijke nieuwe fase in. In oktober wordt de eerste bouwsteen van het fonds gelanceerd.

Europese steun via LIFT

Het fonds is intussen juridisch, financieel en fiscaal uitgewerkt. Wat nog ontbreekt, is de stap naar een operationele werking. Het fonds moet worden opgericht, er komt een investeringscomité en concrete projecten moeten investeringsklaar worden gemaakt. Precies daarvoor wordt de steun van het Europese LIFT-programma (Leveraging Innovation and Financing for Transformation) ingezet. LIFT wordt beheerd door NetZeroCities als onderdeel van de EU-missie voor klimaatneutrale en slimme steden en biedt in totaal 2 miljoen euro aan financiering voor drie Europese Mission Cities. De steun wordt niet als rechtstreekse subsidie aan Leuvense projecten ingezet, maar om het fonds op te bouwen en projecten technisch, financieel en organisatorisch voor te bereiden.

Het Leuvense project, FLIGHT (Funding Leuven's Implementation of the Green, High-Impact Transition), krijgt hiervoor bijna 860.000 euro aan Europese steun.

De voorbereiding van concrete projecten gebeurt in verschillende stappen. Partners onderzoeken bijvoorbeeld of een project technisch haalbaar is, welke investering nodig is, welke risico's er zijn en hoe de financiering kan worden opgebouwd. Zo werken ze toe naar projecten waarvoor voldoende informatie beschikbaar is om een financieringsbeslissing te kunnen nemen.

Tegelijk wordt verder gewerkt aan de juridische en organisatorische structuur van het fonds zelf.

Van sociale renovatie tot duurzame warmte en hergebruik

Binnen FLIGHT wordt deze aanpak toegepast op concrete projecten in drie domeinen: sociale renovatie, warmte en energie en circulaire economie.

Bij sociale renovatie wordt onderzocht hoe renovatieprojecten van sociale organisaties kunnen worden voorbereid en gefinancierd wanneer organisaties zelf niet voldoende middelen hebben om de volledige investering te dragen.

Voor warmte en energie voert ECOOB bijvoorbeeld 50-gradentests uit in Leuvense gebouwen. Daarbij wordt de temperatuur van het verwarmingswater tijdelijk verlaagd naar 50°C. Zo wordt duidelijk of een gebouw comfortabel warm blijft bij een lagere temperatuur en welke aanpassingen eventueel nog nodig zijn. Dat is belangrijke informatie voor organisaties die willen overstappen naar een warmtepomp, een warmtenet of een ander verwarmingssysteem op lage temperatuur.

Ook binnen de circulaire economie worden concrete toepassingen onderzocht. Zo wordt er gewerkt aan het voorsorteren van afvalstromen bij UZ Leuven en de instroom van de plasticsorteerlijn, alsook aan vezelherkenning om textiel beter te herkennen en te sorteren. Voor elk van die projecten volgt een technische en economische evaluatie die de basis vormt voor de investeringsbeslissing.

Het doel is telkens hetzelfde: een goed idee verder brengen tot er voldoende technische en financiële duidelijkheid is om financiering mogelijk te maken.

Waarom projecten samenbrengen in een fonds?

Het Leuvens Klimaatfonds vertrekt van een vaststelling uit het Leuvens Klimaatcontract: geld is er, projecten zijn er, maar ze vinden elkaar niet altijd. Projecten zijn vaak maatschappelijk erg waardevol, maar leveren niet het rendement op dat de markt verwacht. Bovendien ontbreekt er vaak een structuur die publiek en privaat kapitaal samenbrengt.

Sommige projecten kunnen inkomsten of financiële opbrengsten genereren. Bij andere projecten zit een groot deel van de waarde elders: in betere gebouwen, minder materiaalgebruik, sociale voordelen of een stad die beter voorbereid is op de toekomst.

Door verschillende projecten en financieringsbronnen samen te brengen, wil het fonds meer ruimte creëren om ook projecten met een grote maatschappelijke waarde te financieren.

Met het Leuvens Klimaatfonds bouwen we zo een brug tussen beschikbare investeringen en klimaatprojecten. De stad neemt als eerste een deel van het risico op zich. Die first-loss-garantie geeft private investeerders meer vertrouwen om mee in te stappen. Een solidariteitsmechanisme moet er voor zorgen dat projecten met financieel rendement ook projecten kunnen ondersteunen die vooral veel maatschappelijke en klimaatimpact hebben, maar weinig financiële opbrengst. Een investeringscomité beoordeelt elk project dan ook niet alleen op rendement, maar ook op klimaat- en maatschappelijke impact.

Ook inwoners kunnen bijdragen

Niet alleen overheden, bedrijven en financiële partners kunnen middelen in beweging brengen. Ook inwoners krijgen een rol.

Een eerste concreet voorbeeld is Art for Climate, de kunstveiling die Leuven 2030 op 16 december organiseert in Museum M. Zo'n 40 professionele kunstenaars schenken hiervoor een kunstwerk of artistieke ervaring.

De opbrengst draagt bij aan het Leuvens Klimaatfonds. Binnen FLIGHT wordt gewerkt met een model waarbij middelen uit de kunstveiling kunnen bijdragen aan een rentesubsidie op leningen. Zo kan burgerkapitaal helpen om financiering voor maatschappelijk waardevolle projecten haalbaarder te maken.

Art for Climate laat daarmee op kleine schaal zien waar het fonds naartoe wil: verschillende soorten middelen samenbrengen om projecten vooruit te helpen die anders moeilijk financiering vinden.

Van financieringsdrempel naar hefboom

Innovatie betekent soms durven springen terwijl nog niet alles vastligt. Met het Leuvens Klimaatfonds innoveren we. Maar we springen niet blind: het model is grondig voorbereid, juridisch en financieel uitgewerkt en we bouwen het samen met sterke partners.

Financiering is een structurele drempel voor de klimaatomslag. Een technisch goed project komt er niet vanzelf als de investering niet rond raakt. En maatschappelijke waarde past niet altijd netjes binnen klassieke financieringsmodellen.

Met het Leuvens Klimaatfonds willen Leuven 2030, de stad Leuven en hun partners die drempel verkleinen en een hefboom creëren voor maatschappelijk waardevolle projecten.

De Europese steun voor FLIGHT maakt het mogelijk om tegelijk aan twee doelstellingen te werken: concrete projecten beter voorbereiden en het fonds opbouwen dat zulke projecten moet kunnen financieren.

Wat Leuven daarbij ontwikkelt, willen we ook delen met andere Europese klimaatsteden, via NetZeroCities en het netwerk van honderd Mission Cities waar Leuven deel van uitmaakt. Als de aanpak in Leuven werkt, kan ze ook elders worden toegepast.

In oktober lanceren we de eerste bouwsteen van het fonds.

→ Lees meer over het Leuvens Klimaatfonds

Over FLIGHT

FLIGHT ondersteunt de verdere ontwikkeling van het Leuvens Klimaatfonds en de voorbereiding van concrete projecten op financiering. Het project omvat 14 werkpakketten met samen een budget van 859.393,75 euro en werkt onder meer rond sociale renovatie, warmte en energie, circulaire economie, burgerkapitaal en de verdere juridische en organisatorische uitbouw van het fonds. FLIGHT is het Leuvense project binnen het Leveraging Innovation and Financing for Transformation programme (LIFT), beheerd door NetZeroCities als onderdeel van de EU-missie voor klimaatneutrale en slimme steden. FLIGHT wordt gefinancierd door de Europese Unie via Horizon Europe.

_{Voor dit project krijgen we financiële steun via NetZeroCities van Horizon Europe, een onderzoeks- en innovatieprogramma van de Europese Unie (subsidieovereenkomst nr. 101121530).}