‍Hoe zorgen we ervoor dat goede klimaatprojecten niet op papier blijven staan, maar ook echt uitgevoerd worden? Met die vraag gingen Leuven 2030, stad Leuven, Hefboom, en verschillende partners aan de slag binnen het Europese subsidieproject FLIGHT. Dankzij 820.000 euro Europese steun konden ze de voorbije weken belangrijke stappen zetten in de ontwikkeling van het Leuvens Klimaatfonds. In dit kader kregen concrete projecten rond duurzame warmte, renovatie en circulaire economie een duwtje in de rug. We blikken in deze blog terug op zo'n 6 concrete resultaten.

‍

Van goed idee naar haalbaar project

Leuven bruist van de ideeën om onze stad toekomstbestendig te maken. Toch blijkt de stap van een goed idee naar een uitgevoerd project vaak moeilijk.

"Er zijn in Leuven heel wat organisaties, bedrijven en burgers die met sterke ideeën komen om de klimaattransitie te versnellen. Maar een goed idee alleen is niet voldoende. De uitdaging is om die ideeën ook effectief op het terrein te realiseren", vertelt Katrien Rycken, directeur van Leuven 2030.

Een belangrijke drempel is financiering. Veel projecten leveren een grote maatschappelijke meerwaarde op, maar onvoldoende financieel rendement om investeerders aan te trekken. Andere projecten zijn technisch veelbelovend, maar nog onvoldoende uitgewerkt om een investeringsbeslissing te nemen.

Dat is precies waar het Leuvens Klimaatfonds verandering in wil brengen.

"Traditionele financieringsmodellen kijken vooral naar het financiële rendement van een project. Maar klimaatprojecten creëren vaak ook een belangrijke maatschappelijke en ecologische waarde die zich niet rechtstreeks in euro's laat vertalen", legt Filip Coenen, financieel architect bij Leuven 2030, uit. "Met het Leuvens Klimaatfonds willen we zoeken naar financieringsoplossingen die ook dat soort projecten mogelijk maken."

Sinds 2023 werken Leuven 2030, stad Leuven en verschillende partners aan een financieringsmodel dat publieke en private middelen samenbrengt. Het doel? Investeringen mogelijk maken die niet alleen financieel verantwoord zijn, maar ook bijdragen aan een gezonde, sociale en klimaatneutrale stad.

Met het Europese FLIGHT-project kreeg die ambitie een extra impuls. FLIGHT staat voor Funding Leuven’s Implementation of the Green, High-Impact Transition. Het project maakt deel uit van het Europese LIFT-programma van NetZeroCities.

Waar eerdere Europese projecten vooral hielpen om het Leuvens Klimaatfonds te ontwerpen, lag de focus binnen FLIGHT op de volgende stap: het fonds voorbereiden op zijn werking en concrete projecten dichter bij financiering brengen.

"We wilden de stap zetten van een sterk concept op papier naar een instrument dat in de praktijk echt het verschil kan maken", aldus Katrien Rycken. "Dankzij FLIGHT konden we niet alleen verder werken aan de structuur van het fonds, maar ook onderzoeken hoe we concrete klimaatprojecten financieel haalbaar kunnen maken."

‍

Het Leuvens Klimaatfonds krijgt vorm

Een belangrijke doelstelling van FLIGHT was om het Leuvens Klimaatfonds operationeel te maken. Dat fonds moet investeringen mogelijk maken die vandaag moeilijk van de grond komen, bijvoorbeeld in de energetische renovatie van gebouwen van sociale organisaties. FLIGHT zorgde voor de uitwerking van een structuur, twee concrete renovatiedossiers die het kredietproces van het fonds doorlopen, en het aantrekken van kapitaal dat zorgt dat sociale renovaties een rentesubsidie kunnen krijgen.

Het fonds krijgt een gefaseerde start. In de opstartfase kunnen de eerste dossiers via de bestaande werking van Hefboom worden behandeld. Bij positieve evaluatie kan een eigen coöperatieve vennootschap opgericht worden. Zo hoeven veelbelovende renovaties niet te wachten tot alle onderdelen van een nieuw fonds volledig zijn opgericht.  

‍

Ook sociale organisaties verdienen fossielvrije gebouwen

Een belangrijk aandachtspunt binnen FLIGHT is de energetische renovatie van gebouwen met een maatschappelijke functie. Sociale organisaties zetten zich elke dag in voor mensen die ondersteuning nodig hebben. Maar ook hun gebouwen verbruiken energie en vragen onderhoud. Een grondige renovatie kan hun energiekosten helpen stabiliseren, het comfort verbeteren en gebouwen klaarmaken voor een toekomst zonder fossiele brandstoffen. Toch zijn zulke investeringen voor veel sociale organisaties moeilijk haalbaar. Hun beschikbare middelen gaan immers in de eerste plaats naar hun maatschappelijke werking.Het uitgangspunt van het Leuvens Klimaatfonds is dan ook eenvoudig: hoe minder middelen sociale organisaties aan energie moeten besteden , hoe meer ruimte er overblijft voor hun maatschappelijke opdracht.

Binnen FLIGHT werd deze aanpak toegepast op twee concrete renovatiedossiers: MPC Ter Bank en De Valkerij.

Bij MPC Ter Bank, dat kwetsbare jongeren ondersteunt, kan een gepaste financiering ruimte scheppen om naast nieuwbouw ook bestaande gebouwen energiezuiniger te maken. De Valkerij brengt dan weer verschillende sociale organisaties onder één dak. Ook daar moet een gepaste financieringsvorm  helpen om te isoleren en gasvrij te verwarmen.

Voor beide projecten werkt Hefboom aan een financieel model, een kredietanalyse en een voorstel met leningsvoorwaarden. Het gaat nog niet om goedgekeurde investeringen, maar wel de concrete stukken die nodig zijn om later een financieringsbeslissing te kunnen nemen.

‍

Op zoek naar investeerders

Ook de zoektocht naar geschikte investeerders werd dankzij FLIGHT concreter. We Are Impact Collective bracht impactinvesteerders in kaart die interesse kunnen hebben in sociale renovaties en betaalbaar wonen. Via de crowdfundingcampagne 'Art For Climate' kunnen ook burgers bijdragen aan het klimaatfonds waardoor sociale renovatieprojecten aan verlaagde rentevoeten kunnen komen lenen.

‍

Met Art for Climate kunnen ook inwoners bijdragen aan het klimaatfonds

Niet alleen overheden, bedrijven en investeerders kunnen bijdragen aan de financiering van de Leuvense klimaatomslag. Ook inwoners kunnen mee het verschil maken. Daarom ontwikkelde Leuven 2030 binnen FLIGHT het crowdfundin g concept ‘Art for Climate’, een kunstveiling die op 16 december plaatsvindt in M Leuven.

Professionele kunstenaars schenken kunstwerken of artistieke ervaringen. De opbrengst zal bijdragen aan het Leuvens Klimaatfonds, met bijzondere aandacht voor de financiering van maatschappelijk waardevolle renovatieprojecten.

De opbrengst van de crowdfundingactie wordt gebruikt om de rentelasten van bepaalde leningen te helpen verlagen. Zo kunnen projecten die anders financieel moeilijk haalbaar zijn, toch opstarten.

Katrien Rycken verwoordt de ambitie achter Art for Climate als volgt: “Met de eerste editie van Art for Climate brengen we kunst en transitie samen in een beweging van schoonheid, creativiteit en solidariteit. Schoonheid verwondert en herinnert ons eraan waarom de wereld zorg verdient. Creativiteit prikkelt, verrast en opent nieuwe perspectieven. Solidariteit zorgt ervoor dat de toekomst die we samen bouwen ook voor iedereen bereikbaar wordt.”

Art for Climate laat zien hoe verschillende vormen van engagement elkaar kunnen versterken. Vrijgevige kunstenaars, betrokken burgers en kunstliefhebbers, sociale organisaties... , elk kan op zijn manier bijdragen aan het spijzen van het Leuvens Klimaatfonds.  

‍

Acht Leuvense gebouwen zetten een stap richting verwarming zonder gas

Veel Leuvense gebouwen worden vandaag nog verwarmd met aardgas of stookolie. Binnen FLIGHT onderzochten verschillende partners hoe we de overstap naar duurzame verwarming kunnen vergemakkelijken.

Een van de concrete projecten binnen FLIGHT richt zich op een vraag waarmee veel gebouweigenaars worstelen: kan mijn gebouw verwarmd worden met een lagere watertemperatuur?

Dat is belangrijk voor wie wil overschakelen van een gasketel naar een warmtepomp of een ander duurzaam verwarmingssysteem.

Samen met Leuven 2030 lanceerde energiecoöperatie ECOOB daarom een oproep voor gratis 50°C-tests. Tijdens zo’n test wordt de temperatuur van het verwarmingswater tijdelijk verlaagd naar 50 graden. Zo wordt duidelijk of een gebouw comfortabel warm blijft en welke aanpassingen eventueel nog nodig zijn.

De belangstelling bleek groot. De oproep leverde 23 mogelijke kandidaten op. Na een beoordeling op basis van verschillende criteria werden acht gebouwen geselecteerd voor een test tijdens de koudste periode van de winter.

Inge Pauwels van ECOOB blikt tevreden terug op de samenwerking: “De samenwerking tussen ECOOB en Leuven 2030 om partijen te vinden die een stap weg van het gas te nemen verliep vlot. Onze netwerken vulden elkaar goed aan en onze doelen zijn dezelfde: op een sociaal rechtvaardige manier actoren helpen renoveren weg van fossiele energie. Dit project maakt die ambities bij acht partijen een pak concreter.”

De eigenlijke warmtetests volgen later. Maar dankzij FLIGHT weten de betrokken eigenaars alvast welke volgende stap ze kunnen zetten.

‍

Nieuwe stap in warmtenet voor Constantin Meunierstraat en Emile Mathieustraat

Naast individuele gebouwen onderzoekt Leuven ook hoe volledige buurten kunnen overstappen op duurzame warmte. Stad Leuven maakt een plan op om in de Constantin Meunierstraat en Emile Mathieustraat de aanleg van een warmtenet dat woningen fossielvrij kan verwarmen. Zo’n netwerk brengt warmte via leidingen onder de straat tot in de woningen. Bewoners kunnen daardoor hun woning verwarmen zonder een individuele gas- of stookolieketel.

Het plan omvat 112 gebouwen. Onder de straat zouden geothermische boringen tot ongeveer 100 meter diep warmte leveren. Warmtepompen in een technische ruimte bij Dijledal zouden die warmte vervolgens op een bruikbare temperatuur brengen. Ook school De Appeltuin ligt in het projectgebied.

Binnen FLIGHT werkten Kelvin Solutions, Sweco, Bpact en Common Ground aan de technische, financiële en organisatorische voorbereiding van dit project. Ook de betrokkenheid van bewoners kreeg bijzondere aandacht.

Want een warmtenet aanleggen is meer dan een technische en financiële uitdaging. Het vraagt ook vertrouwen en samenwerking met de eigenaars van de woningen die erop kunnen aansluiten.

Bewoners worden uitgenodigd voor een warmtecafé en webinars, ontvangen informatie per brief of nieuwsbrief en kunnen via een huisbezoek nagaan of hun woning klaar is voor aansluiting. Een bevraging onderzoekt hun interesse, eventuele drempels en betalingsbereidheid.  

Dat er interesse is, blijkt uit reacties op een stadsbrede bevraging. Een bewoner getuigt: “Warmtenet initiatieven verdienen breder en luider promotie! Ik wist er niets van, en vindt het een interessant idee. Meer details over specifieke projecten zijn in de toekomst ook zeer welkom.”

Een andere respondent ziet vooral kansen voor bestaande woningen waar de overstap naar duurzame verwarming niet eenvoudig is: “Hoe sneller hoe beter.  Een andere oplossing is in het type huis waar wij in wonen en waarvan er in Leuven heel veel zijn (i.e. grondig gerenoveerd herenhuis) de enige oplossing naar een duurzaam koel/verwarmingssysteem.”

Technische voorbereiding en samenwerking met bewoners moeten hand in hand gaan. FLIGHT creëerde op dat vlak extra diepgang, wat cruciaal is om tot goed afgewogen beslissingen te komen.

‍

Slimmer sorteren betekent meer waardevolle grondstoffen om te hergebruiken

Ook in de circulaire economie liggen kansen. Binnen FLIGHT onderzochten Leuvense partners in drie verschillende projecten hoe nieuwe technologie kan helpen om waardevolle grondstoffen beter te recupereren. Bijkomend werd dankzij FLIGHT elke technische oplossing op financiële rendabiliteit gecheckt. Deze economische validatie is een substantiële stap richting opschaling.

Slimmer sorteren in de zorg

In UZ Leuven worden afvalzakken vandaag nog manueel uit transportkarren gehaald en gesorteerd. Dat is fysiek belastend werk. Samen met Botko, werecircle en stad Leuven onderzoekt het ziekenhuis hoe artificiële intelligentie en robotica dit proces gedeeltelijk kunnen automatiseren.

Niet alleen de technologie is belangrijk. Ook een goede afstemming met de ziekenhuismedewerkers, die nu hun sorteeraanpak moeten wijzigen, blijkt wezenlijk om van deze nieuwe aanpak een succesverhaal te maken.  

De technologie moet afvalzakken kunnen herkennen, verplaatsen en naar de juiste container of transportband leiden, zonder dat de kwaliteit van de sortering achteruitgaat. Dat biedt twee voordelen: minder zwaar werk voor medewerkers en een betere scheiding van afvalstromen, zodat waardevolle grondstoffen opnieuw gebruikt kunnen worden.

Het onderzoek moet een technisch en economisch onderbouwde basis opleveren voor een toekomstige investeringsbeslissing.

‍

Gecontroleerde aanvoer voor een betrouwbaardere sortering

Ook de aanvoer van kunststoffen naar een sorteerlijn werd onderzocht. Het tweede circulaire project richt zich op de Plastics Hub. Ingezamelde gebruikte kunststof voorwerpen worden verzameld in containers. Om ze correct te sorteren, moeten voorwerpen van uiteenlopende vormen en afmetingen uit een volle container op een transportband terechtkomen, zonder ze te beschadigen. Dat klinkt eenvoudiger gezegd dan gedaan.  

Werecircle, cteso en stad Leuven werken aan een slim systeem dat kunststof voorwerpen gecontroleerd vanuit de containers naar de sorteerlijn brengt. Ze brachten tien mogelijke oplossingen terug tot drie concepten voor verdere technische beoordeling.

Een betere aanvoer maakt een betrouwbaardere herkenning en sortering mogelijk. Zo kunnen meer kunststoffen opnieuw als waardevolle grondstof worden ingezet.

‍

Van afgedankt textiel naar nieuwe producten

Een derde project richtte zich op textielrecyclage.  

Ook textiel biedt nog heel wat kansen. Bij ViTeS wordt momenteel slechts 1% van het textiel dat niet meer geschikt is voor hergebruik hoogwaardig gerecycleerd. Veel materialen worden laagwaardig verwerkt of geëxporteerd.

Daarom werken ViTeS, KU Leuven Recyclear, werecircle en stad Leuven aan een systeem dat textiel automatisch herkent en sorteert op vezelsamenstelling.

Het systeem maakt in eerste instantie onderscheid tussen polyester, katoen en mengvormen van beide. Dat is een belangrijke stap om oude textielvezels opnieuw te kunnen verwerken tot nieuw textiel.

Bij een eerste test leverde de sortering 2.000 kg polyester, katoen en polykatoen op. Deze uitgesorteerde fracties werden getest op herbruikbaarheid. Het doel van deze fibre-to-fibre-recyclage: van oude textielvezels weer nieuwe producten maken.

De volgende uitdaging is onderzoeken hoe de technologie op grotere schaal kan worden ingezet en welke investeringen daarvoor nodig zijn.

‍

Wat Leuven leert, kan ook andere steden vooruithelpen

De financieringsproblemen waar Leuven tegenaan loopt, zijn niet uniek. Ook andere Europese steden zoeken naar manieren om klimaatprojecten uit te voeren wanneer klassieke financiering tekortschiet. Daarom werd binnen FLIGHT gewerkt aan het Leuven Climate Fund Playbook.

De gids beschrijft hoe een klimaatfonds kan worden opgebouwd, welke juridische en financiële keuzes daarbij komen kijken en hoe projecten voorbereid kunnen worden op investeringen. Maar de belangrijkste les gaat verder dan financiering alleen. Freddy Van Bogget, redacteur van het playbook, vat dit als volgt samen: “De uitdaging is uiteindelijk niet om een fonds op te zetten. De echte uitdaging is om projecten te ontwikkelen die financiering verdienen.”

Een financieringsstructuur heeft immers pas waarde wanneer er ook voldoende sterke, haalbare projecten zijn die ermee aan de slag kunnen.

Door onze ervaringen te delen via NetZeroCities willen we ook andere Europese steden helpen om die stap te zetten.

‍

Samen van plannen naar uitvoeren

FLIGHT was een intensief traject waarin heel wat partners in korte tijd samenwerkten aan een gedeelde ambitie.

Leuven 2030 bracht partners samen, hielp projecten verder ontwikkelen en werkte mee aan de voorbereiding van het fonds. Stad Leuven, Hefboom en verschillende gespecialiseerde partners leverden hun expertise om de technische, juridische en financiële uitdagingen aan te pakken. Dat vroeg een buitengewone inspanning van alle betrokkenen.

Katrien Rycken, directeur Leuven 2030 apprecieert de teamspirit: “Deze subsidie verzilveren was een heus huzarenstuk, en is ons enkel gelukt door een bijzonder toegewijde samenwerking tussen collega’s van stad Leuven, Leuven 2030 en verschillende derde partijen. We hadden een helder gedeelde stip op de horizon: een boost zetten op de implementatie van een aantal beloftevolle transitieprojecten en van het Leuvens Klimaatfonds voor renovaties. We hebben de krachten op een uitzonderlijke manier, in uitzonderlijke condities, gebundeld, geruggensteund door die gedeelde toekomstvisie. Ik ben bijzonder trots op wat we samen hebben neergezet, en wil graag alle betrokkenen van harte bedanken.”

Met de afronding van FLIGHT eindigt het werk niet. De warmtetests moeten nog plaatsvinden, verschillende circulaire projecten vragen verdere ontwikkeling. Ook de investeringen in renovatie en duurzame warmte moeten nog worden gerealiseerd.

Maar de voorbereidingen brengen die projecten dichter bij uitvoering. Dat is de belangrijkste bijdrage van FLIGHT: niet alleen nieuwe plannen maken, maar de voorwaarden creëren om bestaande plannen werkelijkheid te laten worden.

En dat doen we 'op zijn Leuvens': samen.